برای تجربه بهتر ، مرورگر خود را به کروم، فایرفاکس، اوپرا یا اینترنت اکسپلولر تغییر دهید.
شکست ایران در رقابت گازی با روسیه و قطر

شکست ایران در رقابت گازی با روسیه و قطر

فریدون برکشلی، مدیر فعلی گروه مطالعات انرژی وین پیشتر رییس امور اوپک وزارت نفت و رایزن انرژی ایران در وین (مقر اصلی اوپک) بوده است.

ذخایر کشف شده گاز طبیعی ایران در مقایسه با رقبای منطقه‌ای چه میزانی است؟

برکشلی: ایران با ۳۴ تریلیون متر مکعب ذخایر گاز طبیعی، دومین ذخایر گاز طبیعی جهان را در اختیار دارد. روسیه با ۴۷.۸۰۰ تریلیون مقام اول ذخایر گازی جهان را در اختیار دارد. البته آمار مربوط به ذخایر گازی روسیه، گاهی محل تردید دارد. قطر با فاصله زیاد از ایران و با در اختیار داشتن ۲۴.۳۰۰ تریلیون در رتبه سوم تملک ذخایر گازی جهان است. منطقه خاورمیانه در مجموع با بیش از ۸۰ تریلیون مترمکعب، ۴۳ درصد ذخایر گازی دنیا را در خود جای داده است. میزان ذخایر گازی عربستان سعودی ۸.۶۰۲ تریلیون و امارات عربی متحده ۸.۷۱۴ تریلیون برای سال ۲۰۱۹ برآورد شده است.

تولید فعلی گاز ایران در چه حدی است و چقدر آن در داخل مصرف و چه میزانی صادر می‌شود؟

برکشلی: بیش از ۵۰ درصد گاز طبیعی ایران، از میدان پارس جنوبی تولید می‌شود. مصرف داخلی گاز در ایران براساس آمار سال ۲۰۱۹ معادل ۲۵۰ میلیارد متر مکعب بود که ۷ درصد آن صادر و مابقی در داخل مصرف می‌شود.

این سطح از مصرف داخلی مثلا در روسیه که اشاره کردید دارای بزرگ‌ترین ذخایر گازی جهان است، چه میزانی است؟

برکشلی: روسیه فقط ۳۴ درصد از گاز تولیدی خود را در داخل مصرف می‌کند. با توجه به وسعت، جمعیت و شرایط آب و هوایی روسیه، مشخص است که الگوی مصرف داخلی ایران ، با استانداردهای یک کشور گازی فاصله بسیاری دارد. در مقابل، ایران در حال حاضر به ترکیه ‌و عراق گاز صادر می‌کند. در سال ۲۰۱۹ ایران ۲.۹ میلیارد دلار از بابت صادرات گاز به این دو کشور در آمد کسب کرد. در همین سال، تنها شرکت گاز پروم روسیه ۱۲۰ میلیارد دلار و لوک اویل ۹۵ میلیارد دلار از صادرات گاز ، درآمد داشتند.

ایران مبتکر تاسیس مجمع جهانی صادر کنندگان گاز بوده ؛ اما چرا هیچ‌گاه نتوانسته در معادلات بازار جهانی گاز تاثیر‌گذار باشد؟

برکشلی: بله، ایران مبتکر و معمار و موسس مجمع جهانی صادر کنندگان گاز است(Gas Exporting Producing Forum). اولین اجلاس وزارتی آن هم در سال ۲۰۰۰ در تهران برگزار شد. ولی این در زمانی بود که در واقع ایران یک وارد کننده گاز محسوب می‌شد. لذا پس از انتقال دبیرخانه مجمع جهانی صادر کنندگان گاز به دوحه قطر، سمت‌های مدیریتی هم نصیب نروژ و روسیه شد. در واقع ایران مبتکر تاسیس نهادی بین‌المللی از صادر کنندگان گاز شده بود که خود یکی از آنها نبود.

شاید در آن زمان این تصور وجود داشته که ایران به زودی به صادرکننده گاز بدل می‌شود؟

برکشلی: ایران قطعا بر این باور بوده که در هرصورت و دیر یا زود، به یک صادر کننده عمده، در قد و قواره و استاندارد ذخایر گازی خود تبدیل می‌شود. با آغاز به فعالیت پارس جنوبی، مازاد عرضه نسبت به تقاضای داخلی مطرح شد. از سوی دیگر تقاضای خرید هم از سوی همسایگان ایران پیگیری می‌شد. در واقع حجم عظیم ذخایر گازی هم نوعی توهم، پایان ناپذیری منابع گاز را در نزد تصمیم گیران القا کرد. اما نه تنها هرگز نتوانست به یک بازیگر مهم بین‌المللی مانند روسیه، قطر و یا حتی الجزایر در بازار گاز تبدیل شود بلکه به یک وارد کننده خالص گاز تبدیل شد و متوسط تولید سالیانه آن به تراز مثبت نرسید.

با این تفاسیر ، استراتژی گازی ایران چیست؟

برکشلی: استراتژی گازی ایران، مصرف داخلی به منظور صرفه‌جویی در مصرف داخلی نفت و صادرات نفت خام بیشتر است. در واقع در فقدان چنین سیاستی و در شرایط رشد بی محابای مصرف داخلی، قطعا ایران امروز وارد کننده نفت خام می‌بود. در واقع نگرش بلندمدت و استراتژیک نسبت به صادرات گاز وجود نداشته است.

در حقیقت این باور همیشگی طراحان و مجریان سیاست‌های انرژی ایران بوده که با توجه به تفاوت قیمت جهانی نفت نسبت به گاز، سیاست مطلوب استفاده از گاز در داخل به عنوان یک منبع حرارتی و صادرات نفت برای کسب درآمد ارزی است.

تاثیر ایفای نقش سیاسی-اقتصادی روسیه را در ناتوانی ایران برای ورود به بازار جهانی گاز تا چه حد ارزیابی می‌کنید؟

برکشلی: گاز روسیه برای رسیدن به آخرین مقصد مصرف در اروپا باید از مرزهای هفت کشور عبور کند. این یعنی اهمیت یافتن امنیت متقابل ما بین مرزها، گذرگاه‌ها و کشورها. این به مفهوم پایدار ساختن و یا ساختاری کردن امنیت ملی است. در ایران، گاز را هم مثل نفت می بینیم. بر اساس روابط دوجانبه مابین یک فروشنده و یک خریدار و کسب درآمد. در نفت مفهوم امنیت ملی به طور کامل با گاز و دیپلماسی خطوط لوله تفاوت دارد.

روسیه فقط از زاویه تجارت نفت رقیب ایران نیست. روسیه نگران رقابت ژئواستراتژیک ایران در بخش صادرات گاز به اروپاست و نقش مهمی در تغییر مسیر صادرات گاز ایران به اروپا داشته است. اتحادیه اروپا، به شدت از بابت وابستگی گازی به روسیه نگران است. اتحادیه اروپا برای تامین بیش از یک سوم گاز مصرفی خود به روسیه وابسته است. روسیه در چند موقعیت سیاسی نشان داده است که آمادگی استفاده از ابزار عرضه گاز برای تامین مقاصد سیاسی خود را دارد. اروپا، روسیه را به عنوان یک تامین کننده قابل اعتماد ارزیابی نمی‌کند. درعین حال ایران هم درگیر مسایل پیچیده منطقه‌ای و بین‌المللی شده و فرصت‌های زیادی را برای توسعه منابع گازی صادراتی خود از دست داده است.

این نوع رقابت میان ایران و قطر هم وجود دارد؟

برکشلی: قطر البته شرایط متفاوتی دارد. امکان صادرات از طریق خط لوله برای قطر دشوار است. قطر از ابتدا وارد مسیر مایع سازی گاز وارد شد. به یک صادر کننده عمده گاز طبیعی مایع شده (ال.ان.جی/Liquified Natural Gas) تبدیل شد. صادرات ال.ان.جی با کشتی همانند صادرات نفت خام یا فرآورده‌های نفتی است. البته در مبدا نیازمند تاسیسات مایع سازی کار و سپس در مقصد باید مجددا تاسیسات متناسب تبدیل گاز مایع به گاز، ایجاد شود. لیکن در اساس مسائل ژئواستراتژیک، نقشی در روابط اقتصادی و تجاری ایفا نمی‌کنند. صادرات از طریق خطوط لوله است که به صادر کننده از نظر ژئوانرژی دست بالا را می‌دهد. به عبارت دیگر، قطر رقیب گازی-تجاری و اقتصادی ایران است و به مدد سرمایه گذاری‌های گسترده بین‌المللی و فن‌آوری ‌های روزآمد جهانی، تولید و صادرات و سهم بازار خود را در خلائی که ایران ایجاد کرده، قویا تثبیت کرده است.

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بالا